Thuật Ngữ Kinh Tế

Lãi suất tham chiếu mà các ngân hàng dùng để định giá khoản vay thương mại, thường có kỳ đáo hạn ngắn dành cho khách hàng có tín nhiệm cao. Khoản vay thương mại và công nghiệp (C&I) thường được tính theo lãi suất chuẩn hoặc lãi suất cơ bản cộng thêm phí chênh lệch. Ngày nay, lãi suất cơ bản ít được dùng trong định giá khoản vay ngân hàng, giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường vốn. Vào những năm 1970, các ngân hàng bắt đầu định giá khoản vay thương mại theo lãi suất thấp hơn so với lãi suất cơ bản của họ, dành cho khách hàng uy tín nhất. Tuy nhiên, nhiều ngân hàng vẫn áp dụng mức chênh lệch trên lãi suất cơ bản cho các khoản vay nhỏ dưới 1 triệu hoặc cho người vay nhỏ. Thay vì dùng lãi suất cơ bản, các ngân hàng dần chuyển sang dùng chi phí của quỹ bên cho vay hoặc lãi suất theo chỉ số như LIBOR. Dù lãi suất cơ bản là mức tốt nhất cho khách hàng chất lượng cao, nhiều ngân hàng vẫn duy trì hệ thống định giá hai cấp, cho phép doanh nghiệp lớn và trung bình vay với lãi suất thấp hơn. Lãi suất cơ bản ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán. Khi lãi suất này tăng, giá cổ phiếu có xu hướng giảm. Nhiều người cho rằng lãi suất cơ bản chỉ quan trọng với doanh nghiệp lớn, nhưng thực tế, nó tác động trực tiếp đến nhà đầu tư. Lãi suất cơ bản là yếu tố quyết định chi phí vay để mua chứng khoán qua tài khoản ký quỹ. Khi lãi suất tăng, chi phí duy trì vị thế đầu tư trong thị trường chứng khoán cũng tăng, tạo rủi ro cho nhà đầu tư. Ngược lại, nếu lãi suất giảm, chi phí mua chứng khoán thấp hơn, khuyến khích người đầu tư mua nhiều hơn, làm cầu tăng và giá cổ phiếu có thể lên. Lãi suất cơ bản là một loại lãi suất tham chiếu quan trọng trên thị trường. Nó thay đổi chậm hơn hầu hết các lãi suất khác, do nằm trong tầm kiểm soát của tổ chức cho vay. Nếu lãi suất liên bang biến động nhanh, lãi suất cơ bản thường ổn định hơn, thay đổi theo từng bước nhỏ 0,25%. Lãi suất cơ bản là lãi suất ngắn hạn, tương tự lãi suất trái phiếu chính phủ ngắn hạn (T-bills). Tuy nhiên, nó thường thấp hơn lãi suất trái phiếu công ty. Khi lãi suất cơ bản tăng, thị trường trái phiếu thường bị ảnh hưởng tiêu cực.

Tài sản tài chính được tạo ra và trao đổi giữa người cung cấp và người sử dụng nguồn tài chính cho công việc của họ (tiêu dùng hay kinh doanh). Giao dịch có thể xảy ra dù không cần thị trường tài chính có tổ chức. Tuy nhiên, khi nền kinh tế phát triển, thiếu thị trường sẽ cản trở giao dịch. Hiện nay, ở Việt Nam, gần như tất cả giao dịch tài sản tài chính đều diễn ra trên một thị trường nào đó. Hình thức tổ chức thị trường có thể rất đa dạng, từ thị trường công chúng đến sàn đấu giá. Thị trường tài chính quan trọng vì thực hiện hai chức năng chính: 1. **Cung cấp tính thanh khoản** cho tài sản tài chính. Nhờ đó, tài sản có thể mua bán an toàn. Tính thanh khoản là đặc điểm quý giá của tài sản. Nếu tài sản không thể bán lại, người sở hữu chỉ còn chờ đợi, không biết khi nào mới được lợi nhuận. Thị trường giúp đánh giá giá trị, tạo cơ chế trao đổi, biến tài sản thành tiền mặt. Người sở hữu có thể giữ tài sản, bán ngay, hoặc chờ vài ngày rồi bán – rất linh hoạt. Với hàng hóa vật lý như cà chua, việc chờ quá lâu sẽ gây rắc rối. 2. **Giảm ma sát trong giao dịch**. Thị trường giúp quá trình mua bán diễn ra thuận lợi, với chi phí thấp nhất. Nếu không có thị trường, hai loại chi phí sẽ rất lớn: (a) chi phí giao dịch (giấy tờ, tìm người mua/bán…); (b) chi phí hợp đồng (luật pháp, xác nhận, thời gian viết vẽ…). Thị trường còn tạo thương hiệu, thu hút tổ chức chuyên nghiệp, dẫn đến: (i) cạnh tranh gay gắt hơn; (ii) dịch vụ và hàng hóa phong phú hơn; (iii) giá cả và chi phí giảm dần.

Một hệ thống chọn lựa tập thể trong đó mỗi người đều bắt đầu với số điểm như nhau. Họ có thể tự do phân bổ theo cách họ muốn giữa các lựa chọn liên quan đến các vấn đề đã được thảo luận.