Thuật Ngữ Kinh Tế

Chứng khoán thế chấp được đảm bảo bằng tài sản thương mại như các tòa nhà chung cư, cao ốc văn phòng, tòa nhà công nghiệp, khách sạn, và cửa hàng bán lẻ. Các chứng khoán này thường có lãi suất cố định, kỳ hạn từ 5 đến 10 năm. Tuy nhiên, cũng có thể tồn tại trái phiếu lãi suất thả nổi, với kỳ hạn ngắn hơn. Các chứng khoán được cấu trúc theo nhiều cấp độ, bắt đầu từ trái phiếu đầu tư hạng AAA, dần mở rộng đến các cấp độ thấp hơn. Khi một khoản vay thế chấp gặp rủi ro, các khoản lỗ sẽ được phân bổ bắt đầu từ cấp độ thấp nhất, trong khi các khoản thu hồi sẽ được ưu tiên cho các cấp độ cao hơn. Việc phân bổ này giúp toàn bộ khoản cho vay được chuyển nhượng cho nhiều nhà đầu tư khác nhau. Nhà đầu tư thường đánh giá khả năng thanh toán và khả năng thanh lý của từng khoản vay, để tối ưu hóa lợi nhuận từ các khoản đầu tư hạng cao, đồng thời chấp nhận rủi ro và lỗ từ các cấp độ tín dụng thấp hơn.

Ngân hàng bắt đầu từ công việc đơn giản là giữ đồ đạc quý cho người sở hữu, đổi lại họ phải trả tiền công. Khi xã hội và thương mại phát triển, nhu cầu về tiền tăng lên, ngân hàng trở thành nơi lưu giữ tiền và cung cấp tiền cho người cần. Ngân hàng là trung gian tài chính, huy động vốn nhàn rỗi trong xã hội, dùng tiền đó cho người vay. Nguyên tắc cơ bản đảm bảo hoạt động của ngân hàng là không có lúc nào tất cả người gửi cùng rút tiền. Ngân hàng được chia thành hai loại: ngân hàng thương mại và ngân hàng Nhà nước. Ngân hàng thương mại có nhiệm vụ cơ bản là huy động vốn và cho vay. Họ kết nối giữa người dư dả và người thiếu hụt, hút tiền từ nơi nhàn rỗi, bơm vào nơi cần thiết. Hoạt động của ngân hàng thương mại nhằm kinh doanh "vốn - tiền", trả lãi suất thấp cho người gửi, cho vay với lãi suất cao hơn, chênh lệch đó là lợi nhuận. Ngân hàng thương mại phục vụ mọi nhu cầu về vốn của cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức. Ngược lại, ngân hàng Nhà nước (ngân hàng Trung ương) không hoạt động vì lợi nhuận, không kinh doanh tiền tệ. Mỗi quốc gia chỉ có một ngân hàng Trung ương, có vai trò phát hành tiền, quản lý chính sách tiền tệ. Các ngân hàng thương mại là "ngân hàng con", thực hiện lưu chuyển tiền trong nền kinh tế. Khi ngân hàng thương mại gặp khó khăn, ngân hàng Trung ương sẽ là nguồn hỗ trợ cuối cùng. Tiền huy động từ người gửi gọi là tài sản "nợ", tiền cho vay, tiền gửi ở ngân hàng khác, và trái phiếu ngân hàng sở hữu là tài sản "có". Chênh lệch giữa số tiền huy động và số tiền cho vay, gửi ngân hàng, mua trái phiếu gọi là vốn tự có. Phần tài sản có tính thanh khoản cao được giữ để phòng trường hợp người gửi rút tiền đột ngột, gọi là tỷ lệ dự trữ. Vốn của ngân hàng được chia thành hai loại: vốn cấp 1 và vốn cấp 2. Vốn cấp 1 (vốn nòng cốt) bao gồm vốn điều lệ, lợi nhuận không chia, quỹ dự trữ lập từ lợi nhuận. Vốn cấp 2 gồm giá trị tài sản tăng do định giá lại, nguồn vốn bổ sung từ bên ngoài như trái phiếu chuyển đổi, cổ phiếu ưu đãi. Tại Việt Nam, ngân hàng thương mại đóng vai trò quan trọng, lưu thông dòng vốn cho nền kinh tế thị trường non trẻ. Từ năm 2005-2006, Việt Nam đẩy mạnh cổ phần hóa ngân hàng thương mại Nhà nước, nâng cao năng lực tài chính. Đến tháng 2-2007, 34 ngân hàng hoàn tất cổ phần hóa, tổng vốn điều lệ trên 21.000 tỷ đồng, trong đó Ngân hàng Sài Gòn Thương tín có vốn điều lệ cao nhất là trên 2.089 tỷ đồng. Ngân hàng tiểu bang hay ngân hàng quốc gia do cổ đông sở hữu, chấp nhận tiền gửi kỳ hạn, cho vay thương mại và công nghiệp, cung cấp dịch vụ ngân hàng khác. Thuật ngữ "ngân hàng thương mại" đồng nghĩa với ngân hàng dịch vụ toàn diện, vì nhiều ngân hàng cung cấp dịch vụ ủy thác, hối đoái, tài trợ mậu dịch, nghiệp vụ quốc tế. Hầu hết công ty ủy thác do tiểu bang cấp phép cũng là ngân hàng thương mại. Tiền gửi tại ngân hàng thương mại được bảo đảm bởi quỹ bảo hiểm ngân hàng, do Công ty Bảo hiểm Dự trữ Liên bang quản lý.

Hình thức công ty đầu tư bán cổ phần mới cho công chúng và sẵn sàng mua lại cổ phần theo giá thị trường. Các công ty này được gọi là quỹ mở vì liên tục tạo ra cổ phần mới khi phát hành chứng khoán. Giá trị tài sản ròng của quỹ thay đổi theo hành vi mua bán của nhà đầu tư. Quỹ mở đầu tư vào nhiều loại tài sản, bao gồm cổ phiếu, trái phiếu, và công cụ tiền tệ ngắn hạn, khác với quỹ đóng. Quỹ mở phổ biến ở nhiều quốc gia phát triển, nhưng tên gọi và quy định có thể khác nhau. Ví dụ: Mỹ gọi là mutual fund, Anh gọi là Unit trusts hoặc OEIC, châu Âu gọi là SICAV. Hầu hết quỹ mở áp dụng chiến lược quản lý tích cực, nhưng cũng có một số quỹ dùng cách thụ động. Quỹ mở chia thành nhiều cổ phần, giá cổ phần thay đổi theo giá trị tài sản ròng. Khi có thêm tiền đầu tư, quỹ tạo ra cổ phần mới theo giá thị trường. Khi nhà đầu tư bán cổ phần, quỹ bán tài sản tương ứng. Nhờ đó, không bao giờ có tình trạng dư cung hoặc thiếu hụt. Giá cổ phần, hay giá trị tài sản ròng (NAV), được tính bằng tổng tài sản trừ nợ chia cho số cổ phần đang lưu hành. NAV = (Tổng tài sản - Tổng nợ) / Số cổ phần. Tính toán diễn ra vào cuối ngày giao dịch, nên nhà đầu tư chỉ mua bán được cổ phần vào thời điểm đó. Khi mua hoặc bán, nhà đầu tư có thể phải chịu phí. Nếu quỹ thu phí, gọi là quỹ "có tải"; nếu không thu phí, gọi là quỹ "không tải". Tuy nhiên, môi giới thường vẫn thu phí giao dịch, dù quỹ có là "không tải". Ngoài ra còn có phí duy trì, phí rút vốn để hạn chế việc đầu tư liên tục. Quỹ mở khác với quỹ đóng về cách vận hành và tính linh hoạt.